Wanneer de sluier dunner wordt
Elk jaar keert de herfst terug in ons leven. Het licht wordt goudkleurig en laag, de bladeren laten hun takken los en de avonden worden elke dag iets eerder donker. De natuur keert naar binnen en brengt alles wat niet langer nodig is terug naar de aarde. En in dit stille seizoen van loslaten lijkt ook iets anders dichterbij te komen.
Ik voel het nu elke herfst. Een zachtheid. Een aanwezigheid. Alsof degenen die ik heb bemint en verloren, vlak achter me staan, dichtbij genoeg om me te horen als ik spreek.
Het was niet altijd zo.
Toen ik jonger was, dacht ik nooit veel na over het hiernamaals. Ik zou niet zeggen dat ik er niet in geloofde, maar het voelde zo ver van me af dat ik er nooit echt diep in hoefde te graven. Toen mijn grootmoeder rond mijn veertiende verjaardag overleed, veranderde er iets. Niet lang daarna verloor mijn tante, die voor mij als een tweede moeder was en een dierbare vriendin, haar strijd tegen kanker, en al snel volgde haar vader, mijn opa.
Toen kon ik hen voor het eerst, voor zover ik me kan herinneren, nog steeds voelen. Hun aanwezigheid. Hun zielen die over me waakten. En er waren bepaalde momenten waarop contact met hen makkelijker aanvoelde, alsof een deur die normaal gesproken gesloten was, een klein beetje op een kier stond.
Maar pas toen mijn vader in 2022 overleed, werd het gordijn tussen deze wereld en de andere zoveel dunner. Elke keer als ik hem aanriep, kon ik hem daar voelen. Soms was het bijna een gesprek, een soort telepathie. Hij kwam vele keren in mijn dromen op bezoek, om me troost, steun en beleiding te bieden.
En toen merkte ik iets wat ik nog steeds bijzonder vind.
Het mysterie van het getal 13
In de heilige Maya-kalender, de Tzolk’in, beweegt de tijd zich door 260 dagen: 20 dag symbolen, die elk de getallen 1 tot 13 ontmoeten in een eindeloze, verweven ritme. Dertien is het hoogste getal in deze telling. Het voltooit elke cyclus van dertien dagen voordat de telling opnieuw bij één begint.
In mijn eigen Maya-geboortesymbool ben ik 13 Tz’ikin. Tz’ikin is de vogel, die door de dagbewaarders vaak wordt beschreven als een boodschapper tussen hemel en aarde. Dus misschien is het geen verrassing dat het getal 13 zich altijd dicht bij me heeft gevoeld.
Na het overlijden van mijn vader begon ik een patroon te zien. De dagen waarop ik hem het meest aanwezig voelde, wanneer hij in mijn dromen verscheen of wanneer praten met hem bijna moeiteloos aanvoelde, waren bijna altijd een 13e dag van de Maya-kalender. Ik zat in mijn hart met hem te kletsen: Hoi pap, hoe gaat het? Ik mis je. Het is hier zo mooi. En ik zag hem glimlachen, lachen. En dan kwam er een gedachte: wacht even, welke dag is het weer? Ik keek na, en ja, natuurlijk. Een 13e dag.
In de Maya-kosmologie is dertien verweven met het heilige. Meso-Amerikaanse tradities spreken over dertien lagen van de bovenwereld, en veel mensen die met de Maya-kalender wandelen ervaren 13 dagen als een tijd van volheid en voltooiing, wanneer de spirituele wereld bijzonder nabij aanvoelt. Ik kan niet bewijzen waarom deze dagen de deur voor mijn vader en mij openden. Misschien was het zijn 13 die mijn 13 ontmoette. Misschien was het gewoon liefde die zijn weg vond. Maar ik ben gestopt met het uitleggen. Ik zeg gewoon dankjewel.
Een paar woorden over mij
Mijn naam is Sharon Fernie en ik ben de oprichter van Herbal Cacao, een merk dat zich toewijdt aan hoogwaardige ceremoniële cacao blends en de holistische wijsheid die door heilige planten wordt gedragen. Mijn pad wordt geleid door een diepe liefde voor holistisch welzijn en eeuwenoude tradities, en door de jaren heen heb ik het voorrecht gehad om in ceremonie te zitten met Maya-wijsheidsbewaarders, mensen die de verhalen, gebeden en overleveringen van hun voorouders als een levende praktijk in zich dragen, niet als een herinnering.
Via Herbal Cacao is het onze missie om onze gemeenschap te ondersteunen op hun reis van zelf- en spirituele ontdekking, en bewustzijn te creëren over ceremoniële cacao en de plantenbondgenoten die haar daarbij bijstaan. Eer betonen aan degenen die voor ons kwamen, vormt het hart van die reis. Cacao zelf is een soort voorouder, een plantengeest die al duizenden jaren wordt geofferd, gedeeld en met wordt gebeden. Elke kop draagt die afkomst in zich.
Wat volgt is mijn eigen geleefde ervaring en wat ik uit traditie heb geleerd. Ik deel, ik leer niet, en ik nodig je uit om te nemen wat resoneert en de rest zachtjes achter te laten.
Een wereldwijd gedenken: hoe we onze voorouders eren
Wat mij het meest raakt, is dat dit gevoel, dat onze voorouders nog steeds bij ons zijn en over ons waken, niet alleen van mij is. In elke hoek van de wereld, in elke cultuur en eeuw, hebben mensen heilige tijd apart gezet om degenen te gedenken die voor hen kwamen. Andere namen, ander eten, andere liedjes. Dezelfde liefde.
Samhain: de wending van het Germaanse jaar
Samhain (uitgesproken als sow-in) is een eeuwenoud Germaans feest uit Ierland, Schotland en het Isle of Man, dat wordt gevierd van zonsondergang op 31 oktober tot 1 november. Het markeerde het einde van de oogst en het begin van de donkerdere helft van het jaar. Het werd beschouwd als een overgangstijd, waarin de grens tussen deze wereld en de andere wereld gemakkelijker te oversteken was. Men geloofde dat de zielen van overleden geliefden naar huis terugkeerden, en op sommige plaatsen werd een plek aan tafel gereserveerd en eten buiten de deur gelaten om hen te verwelkomen.
Veel van wat we nu kennen als Halloween is voortgekomen uit deze wortels. Onder de kostuums en pompoenen leeft nog steeds die oudere hartslag: een nacht om te gedenken, te verwelkomen en te eren.
Día de Muertos: een viering van het leven
In Mexico wordt Día de Muertos (Dag van de Doden) gevierd op 1 en 2 november. Families bouwen ofrendas, altaren die gevuld zijn met foto's, kaarsen, gloeiende oranje cempasúchil, copalrook, pan de muerto en de favoriete gerechten en dranken van degenen die zijn overleden. Cacao is nog steeds een heilige offergave in veel huizen, ofwel als zaden die overvloed symboliseren, ofwel als cacaodrank gemaakt met de favoriete specerijen van de voorouders. Men zegt dat de geur van de Afrikaantjes en het licht van de kaarsen de zielen naar huis leiden.
Het is geen tijd van rouw, maar van hereniging. Families verzamelen zich bij graven, delen verhalen, spelen muziek en lachen samen met hun geliefde doden. UNESCO erkende deze inheemse feestelijkheden ter ere van de doden in 2008 als onderdeel van het Immaterieel Cultureel Erfgoed van de Mensheid.
Hanal Pixán: eten voor de zielen
In Yucatán houden de Maya hun eigen traditie Hanal Pixán in stand, wat in Yucatec-Maya eten voor de zielen betekent. Vanaf 31 oktober bereiden families altaren voor met kaarsen, bloemen, water, zout en liefdevol bereide gerechten zoals mucbipollo, een tamal die in een aarden oven wordt gebakken. Eerst worden de zielen van kinderen verwelkomd, daarna die van volwassenen, elk met het eten dat ze in het leven zo graag aten.
Cacao en de voorouders
Voor de oude Maya was cacao een offer, een heilige brug tussen de levenden en de doden. Archeologen hebben cacao potten in koninklijke graven gevonden, waaronder een prachtige pot met deksel die rond 1.500 jaar geleden in Río Azul in Guatemala werd ontdekt en nog steeds chemische sporen van cacao in zich bevatte. Cacao werd met geliefden naar de andere wereld gestuurd.
Wanneer ik een kopje voor mijn vader bereid, voel ik me onderdeel van die lange, ononderbroken lijn. En voor mij komen twee lijnen in dat kopje samen.
Mijn vader was Schots. Schotland is een van de landen waar Samhain werd geboren, waar eeuwenlang op de heuvels vuren werden ontstoken wanneer de donkerdere helft van het jaar begon en degenen die voor ons waren gegaan, werden thuis verwelkomd. Dus wanneer de nachten aan het eind van oktober langer worden, heb ik het gevoel dat ik hem eer aanbied in de taal van zijn eigen voorouders. Zijn volk, zijn aarde, de oude tradities van zijn vaderland.
En dan is er nog de andere lijn, de lijn waarin ik niet ben geboren maar die mij vond. Via cacao werd mijn hart naar de Maya geleid. Ik heb in ceremonie gezeten met wijsheidsbewaarders die hun voorouders zo natuurlijk begroeten als wij een dierbare vriend begroeten, en via Herbal Cacao werk ik nauw samen met cacaoteelt families in Guatemala en Belize die haar verzorgen zoals hun grootouders dat deden. Het was de Maya-kalender die mij mijn eigen teken toonde, 13 Tz’ikin, en het was op die 13e dagen dat mijn vader het dichtstbij kwam.
Ik claim deze tradities niet als mijn eigen erfgoed. Ik draag ze met diep respect, als een gast die grote vriendelijkheid heeft ervaren. Maar ik ben gaan voelen dat de liefde die erachter schuilt dezelfde liefde is die de Samhain-vuren in Schotland ontstak. Andere landen, andere talen, hetzelfde gedenken.
Dus op mijn altaar staan ze naast elkaar: een kaars voor de vuren van mijn Schotse voorouders en een kopje cacao voor de Maya-wijsheid die mij leerde hoe ik hem kon aanroepen. En ergens tussen de vlam en het kopje voel ik hem glimlachen.
En overal anders
De lijst gaat maar door. Obon in Japan, wanneer lantaarns worden ontstoken om de geesten van de voorouders naar huis te leiden. Qingming in China, wanneer families de graven van hun ouderen vegen en verzorgen. Chuseok in Korea, Pchum Ben in Cambodja en Allerheiligen en Allerzielen in grote delen van Europa, wanneer begraafplaatsen gloeien van het kaarslicht. Waar we ook kijken, de mensheid heeft altijd geweten: liefde eindigt niet waar het leven eindigt. Onze ziel, onze geest, leeft voort.
Waarom gedenken belangrijk is
Ik geloof zeer sterk dat wanneer we onze voorouders aanroepen, ze er zijn. En ik geloof dat zolang we hen gedenken, ze niet vergeten zijn in deze fysieke wereld. Ons gedenken houdt een draad levend tussen hun wereld en de onze.
Zij zijn ook degenen die de verhalen van hun eigen voorouders hebben gedragen. De recepten, de gebeden, de liederen, de kracht. Alles wat ze hebben meegemaakt, de goede en de moeilijke tijden, heeft gevormd wie we nu zijn. Eer betonen aan hen is een manier om onszelf te eren en te begrijpen waar we vandaan komen.
Een cacaoritueel om je voorouders te eren
Nu Samhain en Día de Muertos naderen, nodig ik je uit om een moment apart te stellen om degenen te eren die voor jou kwamen. Het hoeft niet uitgebreid te zijn. Het heeft alleen je hart nodig.
Maak een klein altaar voor je voorouders
Kies een hoek, een plank of een klein tafeltje. Plaats een foto van de geliefde, of geliefden, die je wilt eren. Voeg een kaars toe, een paar bloemen (bijvoorbeeld rozen of wat er ook bij je in de buurt groeit), en misschien een klein voorwerp dat je aan hen doet denken: een sieraad, een brief, een favoriete lekkernij. Als je wilt, kun je een beetje copal verbranden, de heilige hars die de Maya al eeuwenlang samen met cacao aanbieden.
Bereid je cacao voor
Verwarm je water of plantaardige melk, zonder het te laten koken, en roer je ceremoniële cacao er met een garde door tot het glad en fluweelzacht is. Bereid één kopje voor jezelf en één kopje voor je voorouders om als offer op het altaar te plaatsen.
Het ritueel
Steek de kaars aan. Zodra de vlam vat, spreek de naam van de persoon die je eert, hardop of in je hart. Namen dragen kracht. Ze uitspreken houdt ze levend.
Houd je kopje met beide handen vast en neem drie langzame ademhalingen. Voel de warmte in je handpalmen en naar je hart reizen.
Stuur hen je liefde en dankbaarheid. Bedank hen voor het leven dat ze hebben geleid en voor alles wat ze je hebben gegeven, bewust of onbewust.
Praat met hen. Deel de mooie momenten die je herinnert. Praat ook over de uitdagingen, die je hebben gevormd tot wie je nu bent. Vertel hen wat er in je leven gebeurt. Je kunt misschien zelfs samen lachen, zoals ik zo vaak met mijn vader doe.
Luister. Neem langzaam slokjes van je cacao en zit in de stilte. Merk op welke gevoelens, herinneringen of beelden er binnenkomen. Er is hier geen goed of fout.
Sluit af met dank. Wanneer je je voltooid voelt, bedank hen nog een keer. Laat de kaars een tijdje branden als dat veilig is, en breng de volgende dag het cacao offer terug naar de aarde, onder een boom of in je tuin.
Een opmerking over de timing
Je kunt dit ritueel op elke dag doen die je aanspreekt: op Samhain, op Día de Muertos, op een verjaardag of een herdenking. Als je, net als ik, je aangetrokken voelt tot de Maya-kalender, kun je kiezen voor een 13e dag. Dit jaar valt 13 Kame volgens de Maya-telling in de hooglanden van Guatemala op 4 november 2026, vlak na Día de Muertos. Kame is het dagsymbool van de dood, transformatie en de voorouders. Het voelt als een prachtige dag om met degenen te zitten die voor ons kwamen.
Verankerd in eerbied
Cacao is voor mij altijd een deur naar het hart geweest, en het hart is de plek waar onze voorouders voortleven. Dit is mede de reden waarom alles wat we bij Herbal Cacao doen begint met respect: voor de plant, voor het land en voor de Maya-families die haar al generaties lang verzorgen.
Daarom geven we ook terug via onze 2% Reciprocity, zodat de voorouderlijke kennis van de mensen die deze heilige plant verzorgen, levend blijft en wordt gedragen door haar eigen volk. Eer betonen aan voorouders gaat niet alleen over het verleden. Het gaat erom te beschermen wat zij ons hebben nagelaten voor degenen die na ons komen.
Als je dit ritueel deel wilt maken van je eigen herdenkingstijd, kan een van onze ceremoniële cacao blends je metgezel zijn. Kies degene die je aanspreekt.
Onze voorouders zijn niet verdwenen. Ze leven voort in onze handen, ons gelach, onze koppigheid en onze vriendelijkheid. Ze leven voort in de recepten die we bereiden en de liederen die we zingen zonder te weten waarom. Ze zijn er, luisteren naar onze gebeden.
Dus steek dit seizoen een kaars aan. Spreek hun namen uit. Vertel hen dat je hen mist en dat je hen dankt. En weet, diep in je hart, dat wanneer onze eigen tijd komt, we hen weer zullen zien.
Met liefde,
Sharon
Veelgestelde vragen
Hoe kan ik mijn voorouders thuis eren?
Een van de eenvoudigste manieren is om een klein altaar te maken met een foto, een kaars en iets waar je geliefde om hield. Neem een paar stille minuten om de kaars aan te steken, hun naam uit te spreken, je dankbaarheid te delen en met hen te praten. Veel mensen bereiden ook een favoriet gerecht van hen of delen verhalen over hen met hun familie.
Wat is het verschil tussen Samhain en Día de Muertos?
Samhain is een eeuwenoud Germaans feest uit Ierland, Schotland en het Isle of Man, dat wordt gevierd van 31 oktober tot 1 november om het einde van de oogst en het begin van de donkerdere helft van het jaar te markeren. Día de Muertos is een Mexicaanse traditie die wordt gevierd op 1 en 2 november, geworteld in inheemse en katholieke gebruiken, waarbij families de zielen van hun geliefden thuis verwelkomen met altaren, bloemen en eten. Beide eren de doden en beide houden vast aan het geloof dat onze geliefden op deze tijd van het jaar dichtbij kunnen komen.
Waarom wordt cacao gebruikt om de voorouders te eren?
Voor de oude Maya was cacao een heilig offer. Cacao potten zijn gevonden in koninklijke graven, zoals die in Río Azul in Guatemala, en cacao wordt vandaag de dag nog steeds aangeboden in Maya-ceremonies. Een kopje delen met je voorouders is een manier om deel te nemen aan die lange lijn van gedenken.
Waarom is het getal 13 heilig in de Maya-kalender?
In de Tzolk’in, de heilige kalender van 260 dagen, worden de getallen 1 tot 13 gecombineerd met 20 dagsymbolen. Dertien is het hoogste getal en voltooit elke cyclus. Meso-Amerikaanse tradities spreken ook over dertien lagen van de bovenwereld, en velen die met de Maya-kalender wandelen ervaren 13 dagen als een tijd waarin de spirituele wereld bijzonder dichtbij aanvoelt.
Wat moet ik op een altaar voor voorouders plaatsen?
Er is geen vaste regel. Veelvoorkomende elementen zijn foto's, kaarsen, bloemen, water, een beetje zout, wierook of copal, en eten of drank waar je geliefde van genoot. Een kopje ceremoniële cacao is een prachtige offergave. Voeg vooral dingen toe die betekenis voor jou en voor hen hebben.
Bronnen en verdere lezing
- Samhain, Wikipedia: overzicht van het Germaanse feest, zijn datering en bijbehorende overtuigingen
- Inheemse feestelijkheid ter ere van de doden, UNESCO Immaterieel Cultureel Erfgoed (ingeschreven in 2008)
- Een Maya-traditie: Hanal Pixán, Yucatán Toerisme
- Hall, G.D., Tarka, S.M., Hurst, W.J., Stuart, D. & Adams, R.E.W. (1990), Cacao residues in ancient Maya vessels from Río Azul, Guatemala, American Antiquity 55(1): 138 to 143
- Tzolk’in, Wikipedia
- The Meaning of the Days in the Maya Sacred Calendar, Smithsonian National Museum of the American Indian
